Дар ҷаҳони муосир рушди босуръати муносибатҳои байналмилалӣ, ҷаҳонишавӣ, пешрафти илму технология ва густариши фазои иттилоотӣ дар баробари фароҳам овардани имкониятҳои нави рушди ҷомеа, шаклҳои нави таҳдид ва хатарро низ ба вуҷуд овардааст. Агар дар гузашта масъалаҳои амниятӣ асосан ба ҷангҳо, низоъҳои мусаллаҳона ва рақобати байнидавлатӣ вобаста бошанд, имрӯз доираи таҳдидҳо хеле васеъ гардидааст. Терроризм ва экстремизм, ҷинояткории фаромиллӣ, таҳдидҳои киберӣ ва иттилоотӣ, тағйирёбии иқлим, буҳронҳои иқтисодӣ, мушкилоти энергетикӣ ва озуқаворӣ, бемориҳои сироятӣ ва дигар равандҳои манфӣ ба масъалаҳои муҳими амнияти муосир табдил ёфтаанд.
Таҳдиди замони муосирро метавон ҳамчун падида ё раванде арзёбӣ кард, ки қобилияти таъсир расонидан ба амнияти инсон, ҷомеа, давлат ва низоми муносибатҳои байналмилалиро доро мебошад. Хусусияти асосии чунин таҳдидҳо дар мураккабӣ, тағйирпазирӣ ва ба ҳам вобаста будани онҳо ифода меёбад. Як таҳдид метавонад заминаи пайдоиши таҳдиди дигар гардад.
Дар байни таҳдидҳои муосир терроризм ва экстремизм ҷойгоҳи махсус доранд. Гарчанде ки ин мафҳумҳо аз ҷиҳати ҳуқуқӣ ва илмӣ як маъно надоранд, онҳо дар баъзе ҳолатҳо бо ҳам иртибот пайдо мекунанд. Экстремизм метавонад дар шакли ғояҳо ва амалҳои ифротӣ зуҳур намуда, дар сурати пайвастан бо зӯроварӣ ё фаъолияти ғайриқонунӣ ба хатари ҷиддӣ табдил ёбад. Терроризм бошад, бо истифода ё таҳдиди истифодаи зӯроварӣ барои расидан ба ҳадафҳои муайян алоқаманд мебошад. Дар шароити рушди технологияҳои иттилоотӣ шаклҳои паҳншавии таблиғоти ифротӣ низ тағйир ёфтаанд. Интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ метавонанд барои паҳн намудани маводи ифротӣ, ҷалби ҷонибдорон ва таъсиррасонӣ ба шуури гурӯҳҳои алоҳида истифода шаванд.
Дар баробари терроризм ва экстремизм, ҷинояткории фаромиллӣ низ яке аз масъалаҳои муҳими амнияти байналмилалӣ мебошад. Қочоқи маводи мухаддир, хариду фурӯши одамон, муҳоҷирати ғайриқонунӣ, гардиши ғайриқонунии молу маблағ ва дигар шаклҳои ҷинояткории муташаккил аксаран аз ҳудуди як давлат берун мешаванд. Хусусияти фаромиллии ин падидаҳо муборизаи муштарак ва ҳамкории давлатҳоро зарур мегардонад.
Таҳдидҳои иттилоотӣ ва киберӣ низ дар шароити рақамикунонии ҷомеа аҳаммияти рӯзафзун пайдо кардаанд. Вобастагии фаъолияти мақомоти давлатӣ, муассисаҳои молиявӣ, корхонаҳо ва шаҳрвандон аз технологияҳои рақамӣ боиси пайдо шудани шаклҳои нави осебпазирӣ гардидааст. Ҳамлаҳои киберӣ, дуздии маълумот, қаллобии интернетӣ ва вайрон намудани фаъолияти низомҳои иттилоотӣ метавонанд ба соҳаҳои гуногуни ҳаёти ҷамъиятӣ таъсир расонанд. Ҳамзамон, паҳншавии маълумоти бардурӯғ ва иттилооти таҳрифшуда метавонад ба фазои иҷтимоӣ ва муносибатҳои байни гурӯҳҳои ҷомеа таъсир гузорад.
Тағйирёбии иқлим ва мушкилоти экологӣ аз таҳдидҳои муҳими замони муосир буда, ба захираҳои обӣ, пиряхҳо, кишоварзӣ, энергетика ва муҳити зист таъсири ҷиддӣ мерасонанд. Барои Тоҷикистон, ки дорои захираҳои бузурги обӣ ва минтақаҳои кӯҳӣ мебошад, масъалаи ҳифзи пиряхҳо аҳаммияти махсус дорад. Дар ин самт ташаббусҳои Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон Эмомалӣ Раҳмон дар сатҳи байналмилалӣ ба масъалаҳои об, тағйирёбии иқлим ва ҳифзи пиряхҳо равона гардидаанд. Аз ҷумла, бо ташаббуси Тоҷикистон Маҷмаи Умумии СММ соли 2025-ро Соли байналмилалии ҳифзи пиряхҳо эълон намуда, 21 мартро ҳамчун Рӯзи ҷаҳонии пиряхҳо муайян кард. Ин ташаббусҳо ба баланд бардоштани таваҷҷуҳи ҷомеаи ҷаҳонӣ ба ҳифзи пиряхҳо, захираҳои обӣ ва коҳиш додани оқибатҳои тағйирёбии иқлим мусоидат менамоянд.
Таҳдидҳои иқтисодӣ низ ба сохтори таҳдидҳои муосир дохил мешаванд. Буҳронҳои молиявӣ, таваррум, бекорӣ, тағйирёбии нархи ашёи хом, вайроншавии занҷираҳои байналмилалии таъминот ва вобастагии иқтисодӣ метавонанд ба устувории иқтисодии давлатҳо таъсир расонанд. Дар шароити ҷаҳонишавӣ иқтисодиёти давлатҳо ба ҳамдигар бештар вобаста гардида, буҳрони як минтақа метавонад ба бозорҳои дигар кишварҳо низ таъсир расонад.
Амнияти озуқаворӣ ва энергетикӣ низ аз масъалаҳои муҳими замони муосир мебошанд. Афзоиши аҳолӣ, тағйирёбии иқлим, камшавии баъзе захираҳои табиӣ ва ноустувории бозорҳои ҷаҳонӣ масъалаи таъмини аҳолӣ бо ғизо ва энергияро муҳимтар мегардонад. Ин масъалаҳо бо рушди иқтисодӣ, истифодаи оқилонаи захираҳои табиӣ ва суботи иҷтимоӣ робитаи мустақим доранд.
Бемориҳои сироятӣ ва пандемияҳо низ нишон доданд, ки таҳдидҳои соҳаи тандурустӣ метавонанд аз доираи як кишвар берун рафта, ба иқтисодиёт, маориф, нақлиёт ва дигар соҳаҳои ҳаёти ҷомеа таъсир расонанд. Хусусияти фаромиллии чунин таҳдидҳо зарурати мубодилаи иттилоот, ҳамкории илмӣ ва ҳамоҳангсозии байналмилалиро ба миён меорад.
Дар маҷмуъ, таҳдидҳои замони муосир танҳо ба як соҳа ё як минтақа маҳдуд намешаванд. Онҳо маҷмӯи равандҳои сиёсӣ, иқтисодӣ, иҷтимоӣ, иттилоотӣ, экологӣ ва технологиро дар бар мегиранд. Терроризм ва экстремизм, ҷинояткории фаромиллӣ, таҳдидҳои киберӣ, тағйирёбии иқлим, буҳронҳои иқтисодӣ, мушкилоти энергетикӣ ва озуқаворӣ, пандемияҳо ва дигар хатарҳои глобалӣ бо ҳам алоқаманд буда, метавонанд таъсири мутақобила дошта бошанд. Аз ин рӯ, омӯзиши илмии онҳо барои дарки равандҳои муосири сиёсӣ ва иҷтимоӣ, муайян намудани хусусиятҳои муҳити нави амниятӣ ва фаҳмиши тағйироти муносибатҳои байналмилалӣ аҳаммияти муҳим дорад.
Исмоилзода Маъруф Искандар – номзади илмҳои фалсафа, и.в. дотсент, декани факултети идоракунии давлат ва ҳуқуқи Донишгоҳи давлатии Данғара.